Sygn. akt I C 630/18
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 7 lutego 2019 roku
Sąd Okręgowy w Białymstoku I Wydział Cywilny
w następującym składzie:
Przewodniczący: SSO M K
Protokolant: N
po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2019 roku w Białymstoku
na rozprawie
sprawy z powództwa Banku Polska Kasa Opieki S. A.w Warszawie
przeciwko W
E
o zapłatę
I. Zasądza solidarnie od pozwanych W i E na rzecz powoda Banku Polska Kasa Opieki S. A. w Warszawie kwotę 92 846,83 ( dziewięćdziesiąt dwa tysiące osiemset czterdzieści sześć 83/100) z odsetkami umownymi w wysokości czterokrotności stopy lombardowej NBP rocznie ale nie więcej niż wysokość odsetek maksymalnych za opóźnienie płatne od dnia 9 kwietnia 2018 roku do dnia zapłaty;
II. Zasądza solidarnie od pozwanych na rzecz powoda kwotę 10 060 (dziesięć tysięcy sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu w tym kwotę 5 417 ( pięć tysięcy czterysta siedemnaście) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
UZASADNIENIE
Pozwem wniesionym dnia 9.04.2018 r. Bank Polska Kasa Opieki S.A. z siedzibą w Warszawie wniósł o zasądzenie solidarnie od E i W kwoty 92.846,83 zł wraz z odsetkami umownymi w wysokości czterokrotności stopy lombardowej NBP rocznie, ale nie więcej niż w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie, począwszy od dnia 28.06.2017 r. do dnia zapłaty oraz kosztami procesu. W uzasadnieniu wskazał, iż pozwani w dniu 15.05.2014 r. zaciągnęli u powoda pożyczkę w wysokości 134.000 zł. Pozwani zaprzestali spłacania rat zgodnie ze zobowiązaniem.
Pozwani wnieśli o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie na swoją rzecz zwrotu kosztów procesu. Zakwestionowali roszczenie zarówno co do zasady (brak wymagalności roszczenia), jak i wysokości. Podnieśli, iż pismem z dnia 14.09.2017 r. pozwany W złożył powodowi oświadczenie o skorzystaniu z sankcji darmowego kredytu konsumenckiego. Nadto wypowiedzenie umowy pożyczki z dnia 29.09.2017 r. było złożone pod warunkiem o charakterze rozwiązującym, a zatem jest nieskuteczne. Co więcej, zdaniem pozwanych powód nie udowodnił i nie udokumentował kwoty dochodzonej pozwem. Przy założeniu, że pozwani skorzystali z sankcji darmowego kredytu tj. są zobowiązani do spłaty jedynie kwoty kapitału, to pozwani nie posiadają żadnych zaległości w spłacie. Wreszcie, zgodnie z treścią § 29 umowy pożyczki jej rozwiązanie może być dokonane wyłącznie w formie zawarcia aneksu pod rygorem nieważności. Skoro wypowiedzenie stanowi jeden ze sposobów rozwiązania umowy, to wezwania do zapłaty i wypowiedzenie umowy również winno mieć formę pisemną. Tymczasem pisma były opatrzone mechanicznie reprodukowaną pieczęcią i mechanicznie reprodukowanym podpisem, a tym samym nie mają formy pisemnej w rozumieniu art. 78 k.c. Wreszcie powód nie przedłożył dokumentów, z których wynikałoby, że osoby wskazane w tym piśmie są umocowane do składania oświadczeń woli w imieniu powoda. Niezależnie od powyższego, Bank nie zachował ustanowionej przez siebie w umowie procedury wezwań do zapłaty, a zatem postąpił niezgodnie z zasadami współżycia społecznego (art. 5 k.c.). Wyciąg z ksiąg bankowych nie jest dokumentem urzędowym i nie korzysta z domniemania prawdziwości jego treści.
Sąd ustalił, co następuje:
W dniu 15.05.2014 r. pozwani E i W zawarli z powodem Bankiem PKO S.A. z siedzibą w Warszawie umowę pożyczki ekspresowej na kwotę 134.000 zł.
Pismem z dnia 28.08.2017 r. powód wezwał pozwanych do uregulowania należności w terminie 14 dni od otrzymania pisma. Wskazał, że w tym terminie pozwani mogą złożyć wniosek o restrukturyzację zadłużenia.
Pismem z dnia 14.09.2017 r. pozwany W oświadczył, że na podstawie art. 45 ustawy z dnia 12.05.2011 r. o kredycie konsumenckim korzysta z sankcji darmowego kredytu konsumenckiego w związku z zawarciem umowy pożyczki ekspresowej z dnia 15.05.2014 r. Jego zdaniem, zawarta przez niego umowa nie wskazywała możliwości odstąpienia od umowy przewidzianego w art. 53 ust. 2 ustawy oraz skutków odstąpienia od umowy tj. uznania umowy za niezawartą.
Pismem z dnia 29.09.2017 r. powód wypowiedział pozwanym umowę kredytu. Wskazał, że okres wypowiedzenia wynosi 30 dni. Nadto poinformował, że jeżeli w okresie wypowiedzenia nastąpi spłata całości wymagalnego zadłużenia, wypowiedzenie traktować należy jako bezskuteczne, a w konsekwencji umowa kontynuowana będzie na dotychczas obowiązujących warunkach.
Pismem z dnia 20.11.2017 r. powód zawiadomił pozwanych o zmianie wysokości raty spłaty pożyczki, poprzez określenie kwoty zobowiązań przeterminowanych.
Pismem z dnia 21.11.2017 r. pozwany W przypomniał, że złożył względem Banku oświadczenie o skorzystaniu z sankcji darmowego kredytu konsumenckiego. Wskazał, że oświadczenie to stanowiło reklamację, która zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 5.08.2015 r. o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego i o Rzeczniku Finansowym winna być rozpatrzona nie później niż w terminie 30 dni od dnia jej otrzymania, podczas gdy do chwili obecnej nie otrzymał odpowiedzi. W konsekwencji stwierdził, że przy uwzględnieniu tej sankcji posiada znaczną nadpłatę kapitału, a wypowiedzenie umowy z dnia 29.09.2017 r. należy uznać za bezskuteczne.
Pismem z dnia 19.12.2017 r. powód skierował do pozwanych ostateczne, przedsądowe wezwanie do zapłaty.
W świetle wyciągu z ksiąg bankowych powoda z dnia 17.07.2018 r. zadłużenie pozwanych z tytułu przedmiotowej umowy pożyczki wynosiło łącznie 92.846,83 zł z czego 86.502,80 zł to kapitał, a 6.344,03 zł to odsetki umowne naliczone od 28.06.2017 r. do 8.04.2018 r.
Oświadczeniem z dnia 23.07.2018 r. powód potwierdził, że pismo z dnia 29.09.2017 r. skierowane do pozwanych zawierało oświadczenie woli o wypowiedzeniu umowy.
Wobec zarzutów formułowanych przez pozwanych, powód przedłożył historię rachunku rozliczeniowego przedmiotowej pożyczki.
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie następujących dowodów: wypowiedzenia umowy z dnia 29.09.2017 r. wraz z potwierdzeniami odbioru (k. 22-24); wezwanie (k. 25-28); wezwanie przedsądowe (k. 29-30); umowa pożyczki z dnia 15.05.2014 r. (k. 31-41); pismo pozwanego z dnia 14.09.2017 r. (k. 82-83); pismo pozwanego z dnia 21.11.2017 r. (k. 84-85); pełnomocnictwa (k. 107-114); oświadczenie woli (k. 115); wyciąg z ksiąg bankowych (k. 116); KRS powoda (k. 117-142); historia rachunku rozliczeniowego (k. 143); zawiadomienie (k. 161).
Oświadczenie Rzecznika Finansowego z dnia 19.01.2018 r. (k. 86-95) dołączone przez pozwanych do odpowiedzi na pozew Sąd potraktował jako element stanowiska strony.
Sąd zważył, co następuje:
Powództwo zasługiwało na uwzględnienie w całości.
Zgodnie z § 24 ust. 1 pkt. 2 umowy pożyczki ekspresowej z dnia 15.05.2014 r. Bank ma prawo wypowiedzieć umowę w całości lub w części jeśli pożyczkobiorca nie zapłaci w terminie określonym w umowie pełnych rat pożyczki za co najmniej dwa okresy płatności, po uprzednim wezwaniu pożyczkobiorcy do spłaty zaległych rat w terminie 7 dni od otrzymania wezwania. W świetle § 24 ust. 2 i 3 umowy w przypadku braku spłaty całości zadłużenia do końca ostatniego dnia okresu wypowiedzenia, bank może przystąpić do dochodzenia swych wierzytelności z majątku pożyczkobiorcy.
W sprawie bezsporna była okoliczność, iż pozwani pobrali kwotę pożyczki, o której mowa w umowie z dnia 15.05.2014 r. Także poza sporem pozostawało, iż pozwani zaprzestali spłacania rat pożyczki.
Pozwani podnosili, iż na skutek oświadczenia W z dnia 14.09.2017 r., zobowiązanie stron przekształciło się w tzw. kredyt darmowy, wynikający z sankcji określonej w art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim. Sąd nie podzielił stanowiska pozwanych. W pierwszej kolejności zauważyć należy, iż oświadczenie, na które powołuje się strona pozwana zostało złożone wyłącznie przez jednego z nich tj. W. Pismo to sformułowano w pierwszej osobie („korzystam z sankcji (…)”). Zatem nawet gdyby przyjąć, że wywołało ono zamierzony skutek, to w sposób oczywisty nie mógłby on rozciągać się także na drugiego pożyczkobiorcę tj. pozwaną E.
Niezależnie od powyższego Sąd ocenił, iż przedmiotowe oświadczenie nie mogło odnieść zamierzonego przez pozwanego W skutku. W szczególności pismo to nie stanowiło reklamacji w rozumieniu art. 2 pkt. 2 ustawy z dnia 5.08.2015 r. o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego i o Rzeczniku Finansowym (Dz.U.2017.2270). Zgodnie z jego literalnym brzmieniem, pismo zawierało oświadczenie woli pozwanego. Reklamację stanowi bowiem wystąpienie skierowane do podmiotu rynku finansowego przez jego klienta, w którym klient zgłasza zastrzeżenia dotyczące usług świadczonych przez podmiot rynku finansowego. Tymczasem oświadczenia o treści „korzystam z sankcji darmowego kredytu konsumenckiego” nie odpowiada cytowanej definicji legalnej pojęcia reklamacji.
Nawet gdyby przyjąć, że przedmiotowe oświadczenie stanowiło reklamację, to brak odpowiedzi powoda w terminie ustawowym, wbrew twierdzeniom pozwanych i stanowisku Rzecznika Finansowego, nie może stanowić o przyjęciu domniemania uznania żądania za uzasadnione, jak ma to miejsce w przypadku art. 5615 k.c. dot. rękojmi. W świetle uchwały Sądu Najwyższego z dnia 13.06.2018 r. sygn. III CZP 113/17, na potrzeby wydania której Rzecznik Finansowy forsował swoje stanowisko, w postępowaniu wszczętym przez klienta przeciwko podmiotowi rynku finansowego o zapłatę kwoty roszczenia zgłoszonej w reklamacji klienta, art. 8 ustawy z dnia 5.08.2015 r. o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego i o Rzeczniku Finansowym nie wyłącza możliwości kwestionowania przez podmiot rynku finansowego zasadności dochodzonego roszczenia; na podmiocie tym spoczywa ciężar dowodu, że powodowi nie przysługuje roszczenie lub przysługuje w niższej wysokości. W sprawie niniejszej powód kwestionował merytoryczną zasadność skorzystania przez pozwanego z sankcji kredytu darmowego. Sąd uznał rację powoda w tym zakresie. Nie sposób zgodzić się z pozwanym, jakoby zawarta umowa pożyczki ekspresowej nie zawierała wszystkich wymaganych art. 30 ustawy o kredycie konsumenckim elementów. W szczególności w § 12 ust. 1 umowy wskazano, iż pożyczkobiorca może odstąpić od umowy bez podania przyczyny przed upływem 14 dni od jej zawarcia, poprzez złożenie oświadczenia o odstąpieniu (wzór oświadczenia stanowił załącznik do umowy). Natomiast w § 12 ust. 2-3 umowy zawierał określenie skutków odstąpienia od umowy w postaci: braku poniesienia kosztów z wyjątkiem odsetek określonych w ust. 3, obowiązku zwrotu kwoty pożyczki w przypadku jej wypłacenia przed upływem terminu do odstąpienia, wraz z odsetkami za okres od dnia powstania zadłużenia do dnia poprzedzającego dzień spłaty, a także wysokość odsetek należnych w stosunku dziennym. Tym samym Sąd uznał, że zostały spełnione wymogi określone w art. 54 pkt 15 ustawy o kredycie konsumenckim. W świetle tego przepisu w umowie należy określić termin, sposób i skutki odstąpienia konsumenta od umowy, obowiązek zwrotu przez konsumenta udostępnionego przez kredytodawcę kredytu oraz odsetek zgodnie z rozdziałem 5, a także kwotę odsetek należnych w stosunku dziennym. Zdaniem Sądu przepis ten nakłada na bank obowiązek udzielenia konsumentowi informacji podstawowych w taki sposób, aby mógł on ze swoich uprawnień skorzystać, a nie wszelkich informacji związanych z daną kwestią.
Nawet gdyby przyjąć rygorystyczną interpretację art. 54 pkt 15 ustawy o kredycie konsumenckim przedstawioną przez pozwanych, to podnoszenie przez nich dopiero na etapie zaprzestania wywiązywania się ze swojego zobowiązania, że w treści umowy winna się znaleźć także informacja zawarta w art. 53 ust. 3 ustawy o kredycie konsumenckim tj. o przedłużeniu terminu odstąpienia od umowy w przypadku, gdy umowa nie zawierała elementów określonych w art. 30 oraz, że umowa nie zawierała określenia skutku odstąpienia od umowy w sposób stricte prawny (uznanie umowy za niezawartą), stanowi nadużycie przez nich prawa (art. 5 k.c.). Podjęte przez pozwanych działania ewidentnie nie służyły realizacji ich uprawnień konsumenckich, ale stanowiły poszukiwanie sposobu na uchylenie się od skutków niewykonania przez siebie zobowiązania.
Następnie Sąd uznał za niezasadny zarzut o warunkowym charakterze wypowiedzenia umowy z dnia 29.09.2017 r. Zdaniem Sądu sformułowanie użyte w treści wypowiedzenia jest kategoryczne („Bank Pekao S.A. z uwagi na brak spłaty zadłużenia przeterminowanego (…) niniejszym wypowiada ww. umowę”). Powyższego wniosku nie zmienia zastrzeżenie, że jeżeli w okresie wypowiedzenia tj. 30 dni nastąpi spłata całości wymagalnego zadłużenia, wypowiedzenie traktować należy jako bezskuteczne. Takie sformułowanie nie stanowi warunku w rozumieniu art. 89 k.c., ale stanowi dla konsumenta ostatnią szansę na uniknięcie skutku w postaci postawienia całości zobowiązania pieniężnego w stan wymagalności pomimo zaistnienia do tego warunków, o ile w wyznaczonym terminie spłaci zadłużenie przeterminowane. Wreszcie, nie może być warunkiem w rozumieniu art. 89 k.c. zdarzenie objęte treścią zobowiązania dłużnika, którego spełnienie jest całkowicie uzależnione od jego woli (tak wyrok SN z dnia 5.06.2002 r. sygn. II CKN 701/00). Tymczasem spłata raty kredytowej w ustalonej wysokości bezsprzecznie należała do treści zobowiązania pozwanych.
Następnie Sąd stanął na stanowisku, iż powód udowodnił wysokość roszczenia. Pozwany nie kwestionował, iż zawarł umowę pożyczki ekspresowej na kwotę 134.000 zł. Z przedłożonego przez powoda wyciągu wynika, iż w księgach bankowych zapisano istnienie zadłużenia pozwanych na dzień 17.07.2018 r. na kwotę 92.846,83 zł. Skoro zatem pozwani twierdzą, że ich zadłużenie jest niższe, a jednocześnie nie zaprzeczają, że zaprzestali spłacania rat, to w świetle treści art. 6 k.c. to na nich spoczywał ciężar wykazania, iż wyliczenia banku są nieprawidłowe. Podkreślenia przy tym wymaga, iż powód przedłożył historię rachunku rozliczeniowego pożyczki (k. 143), który stanowi podstawę do dalszej aktywności dowodowej pozwanych. Jednakże jego weryfikacja wymagała wiadomości specjalnych, albowiem zawiera niezrozumiałe dla laika oznaczenia i „komendy” w języku angielskim. Uznanie przeciwne co do rozkładu ciężaru dowodu musiałoby powodować przyjęcie primo, że bank obowiązany jest wykazać okoliczność negatywną tj. brak zapłaty, secundo, że w każdej sprawie o roszczenie z bankowej umowy pożyczki lub kredytu powód musiałby zgłaszać dowód z opinii biegłego na okoliczność wykazania wysokości roszczenia w zasadzie już w treści pozwu.
Odnosząc się do zarzutu nieskuteczności wypowiedzenia na skutek braku własnoręcznego podpisu osób uprawnionych pod treścią wypowiedzenia, opatrzonego podpisem mechanicznie reprodukowanym należy uznać, iż jest on niezasadny w świetle § 24 umowy. Postanowienie to nie przewiduje bowiem formy pisemnej wypowiedzenia umowy. Rozwiązanie umowy na skutek jej wypowiedzenia zostało uregulowane w sposób odrębny od ogólnego sposobu rozwiązania umowy przewidzianego w § 29 umowy (zawarcie aneksu pod rygorem nieważności). Przyjęcie toku rozumowania pozwanych prowadziłoby do uznania, że bank nie jest uprawniony do jednostronnego wypowiedzenia umowy nawet w sytuacji spełnienia przesłanek wypowiedzenia, o ile konsument nie zechce zawrzeć z nim pisemnego aneksu. Tymczasem taka konstrukcja byłaby oczywiście sprzeczna z istotą wypowiedzenia, które stanowi uprawnienie kształtujące.
W zakresie zarzutu o braku umocowania osób składających oświadczenia woli względem pozwanych stwierdzić należy, iż powód w toku sprawy przedłożył wszelkie konieczne pełnomocnictwa (k. 107-114).
Końcowo nie sposób dopatrzeć się w postępowaniu Banku nadużycia prawa podmiotowego (art. 5 k.c.). W świetle wyroku Sądu Najwyższego z dnia 24.09.2015 r. sygn. akt V CSK 698/14 co do zasady wykonanie przez bank uprawnienia kształtującego w postaci wypowiedzenia umowy kredytowej może być kwalifikowane jako nadużycie prawa podmiotowego w rozumieniu art. 5 k.c. Taka kwalifikacja mogłaby prowadzić do uznania dokonanego wypowiedzenia za prawnie bezskuteczne, co czyniłoby przedwczesne dochodzenie przez bank całości zadłużenia od pożyczkobiorcy. Wypowiedzenie umowy kredytowej stanowi na pewno bardzo dotkliwe dla kredytobiorców uprawnienie kształtujące banku w stosunku kredytowym, bo jego wykonanie może doprowadzić do zakończenia tego stosunku przed pierwotnie ustalonym okresem spłaty kredytu. W związku z tym nie może być ono wykonane w sposób nagły, zaskakujący dla kredytobiorcy, nawet jeżeli istnieją podstawy do jego podjęcia zgodnie z treścią umowy kredytowej. Przekładając powyższe na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż wypowiedzenie umowy nie mogło stanowić dla pozwanych zaskoczenia. Pomiędzy otrzymaniem pisma zawierającego wezwanie do zapłaty z dnia 28.08.2017 r. (k. 26; 28), a otrzymaniem pisma zawierającego wypowiedzenie umowy (k. 21; 23) upłynął bowiem ponad miesiąc. Jednocześnie w materiale dowodowym brak jest potwierdzenia, aby pozwani zamierzali podejmować próby restrukturyzacja zadłużenia. Przeciwnie, pozwany W podjął jedynie nieskuteczną próbę przekształcenia pożyczki w tzw. kredyt darmowy. Tym samym, niezależnie od tego czy powód dochował czy też nie ustanowionej przez siebie procedury upominawczej, podjęte przez niego faktycznie działania umożliwiały pozwanym przygotowanie się na konsekwencji wynikające z naruszenia przez niech zobowiązania umownego.
Tym samym powództwo okazało się uzasadnione na zasadzie art. 3531 k.c. w zw. z § 24 umowy pożyczki ekspresowej z dnia 15.05.2014 r.
O kosztach procesu Sąd orzekł w myśl art. 98 k.p.c. tj. na zasadzie odpowiedzialności za wynik procesu. Pozwani przegrali proces w całości, co obliguje ich do zwrotu na rzecz powoda kosztów procesu niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Na powyższe koszty złożyła się opłata od pozwu oraz koszty zastępstwa procesowego powiększone o kwotę opłaty skarbowej od pełnomocnictwa Wysokość kosztów zastępstwa procesowego Sąd ustalił na podstawie § 2 pkt. 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2015.1800).